Η Νατάσα Πετρούλια συμμετείχε στη συγγραφή των κάτωθι βιβλίων:
“Αρκαδία – Τα μοναστήρια και οι Εκκλησίες της . Οδοιπορικό 10 αιώνων” (Εκδόσεις ΟΙΑΤΗΣ – 2000)
Η Αρκαδία ανήκει σ’ εκείνους τους γοητευτικούς τόπους’ που συνδυάζουν την ειδυλλιακή φύση με τον πλούτο των μνημείων, πάνω στα οποία εύκολα διαβάζεις την πολυσήμαντη ιστορία τους. Σύμφωνα με την πλούσια Αρκαδική μυθολογία, το όνομα της τό έλαβε από τον Αρκά, το γιό του Δία και της Κάλλιστους, ενώ στα Αρκαδικά βουνά, που η φύση ξεδίπλωσε όλο το μεγαλείο της, γεννήθηκαν ή έζησαν ο Δίας, η Ήρα, ο Ερμής μαζί με τον “φιλόχορο και χαροποιό” Αρκαδικό θεό Πάνα. Οι Αρκάδες, ανήσυχοι και δημιουργικοί, αποζητούν νέες πατρίδες και αποικούν στα αρχαία χρόνια τη Ρώμη, την Τραπεζούντα, την Κύπρο και άλλους τόπους μακρινούς. Σκληραγωγημένοι καθώς ήταν, συμμετέχουν στην εκστρατεία της Τροίας, στους Περσικούς αλλά και στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Τα συντηρητικά ήθη και οι συνήθειες τους στάθηκαν εμπόδιο για πολλά χρόνια, ώσπου το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου στη γειτονική Κόρινθο, να μπορέσει να ξεριζώσει από τις καρδιές τους τη λατρεία των αρχαίων θεών και τη θέση τους να πάρει η λατρεία προς τον Ιησού Χριστό. Η Ρωμαιοκρατία και οι επιδρομές των Σλάβων ερημώνουν την Αρκαδία, όμως τον 40 μ.Χ. αιώνα στο χώρο της έχουν οργανωθεί ot επισκοπές της Τεγέας, της Θέλπουσας, της Μαντινείας και της Μεγαλόπολης, ενώ οι πρώτοι χριστιανοί μετατρέπουν τους αρχαίους ναούς και τα ιερά που ήταν διάσπαρτα στην Αρκαδία σε ναούς πρωτοχριστιανικούς. Το ενδιαφέρον που δείχνει από τον 90 αιώνα το Βυζαντινό κράτος για την Πελοπόννησο, οδηγεί στην ίδρυση του πρώτου μοναστικού κέντρου, το 963 μ.Χ-, της Μονής Φιλοσόφου, που αποτελεί και την αρχή αυτού του οδοιπορικού των δέκα αιώνων.
Μεταξύ 10ου και 13ου αιώνα κτίζονται τα περισσότερα μοναστήρια και εκκλησίες, αφιερωμένα στη Θεοτόκο και κάνουν την Αρκαδία περιβόλι δικό Της μετά από αυτό της χερσονήσου του Αθω. Αυτά τα χριστιανικά κέντρα συνδέθηκαν με τη ταραγμένη ζωή στην ενδοχώρα του Μοριά στις περιόδους των κατακτήσεων από Φράγκους, Τούρκους και Ενετούς. Στη Τουρκοκρατία τα κορφοβούνια και οι σπηλιές των Αρκαδικών βουνών θα γίνουν λημέρια των κλεφτών ενώ τα μοναστήρια θα γίνουν καταφύγια για τους κατοίκους και κρυφά σχολειά για τα σκλαβωμένα Ελληνόπουλα. Η προσπάθεια εξέγερσης το 1770 (Ορλωφικά) θα αποβεί καταστρεπτική για τα χριστιανικά μνημεία και τους θησαυρούς τους. Γρήγορα όμως αυτά ανασυγκροτούνται και στα χρόνια του Αγώνα θα γίνουν ορμητήρια των Κολοκοτρωναίων και των άλλων αγωνιστών, αλλά και ιερωμένοι με φλογισμένες ψυχές όπως ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και τόσοι άλλοι, θα γίνουν πρωτοπόροι στον αγώνα για τη λευτεριά. Στα Μεταεπαναστατικά χρονιά με νόμο του Όθωνα (1834) πολλά μοναστήρια, ήδη ταλαιπωρημένα από το πέρασμα του Ιμπραήμ, θα οδηγηθούν στη διάλυση. Από όσα άντεξαν στα δεινά, σήμερα λειτουργούν πέντε στη Μαντινεία, επτά στη Γορτυνία, τρία στη Μεγαλόπολη και δέκα στην Κυνουρία που προσελκύουν το σεβασμό και την ευλάβεια των πιστών.
Στα μοναστήρια και τις εκκλησίες που διασώθηκαν βρίσκουμε ενδιαφέροντα αρχιτεκτονικά στοιχεία που έλκουν την καταγωγή τους από βυζαντινούς ρυθμούς, ενώ οι αγιογραφίες και οι εικόνες τους έχουν επιδράσεις κυρίως από την Κρητική σχολή. Πολλά μνημεία όμως παραδόθηκαν σε χέρια ανακαινιστών που δεν ένιωσαν τα λόγια του Φώτη Κόντογλου ότ αυτά τα έργα δεν ξαναγίνονται και είναι στολίδια του τόπου τους” Σήμερα ευτυχώς κάθε παρέμβαση υπάγεται στην Ε’ Βυζαντινή Εφορία Αρχαιοτήτων Σπάρτης, που συντηρεί τους θησαυρούς αυτούς των προγόνων μας. Δύο χιλιάδες χρόνια μετά την γέννηση του Ιησού Χριστού σταθήκαμε με σεβασμό σε εκατόν εξήντα χριστιανικά μνημεία της Αρκαδίας που έζησαν για αιώνες καλλιεργώντας την πίστη στην Ορθοδοξία και την προσφορά στους αγώνες του γένους. Με αυτή μας την έκδοση θέλουμε να ανοίξουμε ένα παράθυρο στο παρελθόν, να αναδείξουμε τα ουσιώδη, την παράδοση, την εκκλησιαστική ιστορία και τέχνη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής Αρκαδίας. Την εξαιρετικά δύσκολη, αλλά συνάμα συναρπαστική προσπάθεια της έκδοσης αυτού του βιβλίου, βοήθησαν τα συγγράμματα όσων μελέτησαν στο παρελθόν αυτά τα μνημεία, η προθυμία των νέων ανθρώπων που υπήρξαν συνεργάτες μας, η πίστη όσων αφουγκράστηκαν τη σκέψη μας και έγιναν χορηγοί της προσπάθειας μας, οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας στην Αρκαδία, αλλά και οι απλοί άνθρωποι που βρέθηκαν στο διάβα μας σ’ αυτό το οδοιπορικό. Σε όλους αυτούς, ένα μεγάλο ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου.
Αθήνα, Αύγουστος 2000
ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΚΗΣ
ΝΑΤΑΣΑ ΠΕΤΡΟΥΛΙΑ
—————————————————————————————————-
“Αρκαδία – Οι τόποι και οι δρόμοι του Νερού” (Εκδόσεις ΟΙΑΤΗΣ – 2002)
Η ιστορία του νερού αρχίζει, συγχρόνως με την ιστορία του ανθρώπου. Ο πρωτόγονος άνθρωπος φρόντισε από την αρχή να κατοικεί κοντά σε πηγές, ποτάμια και λίμνες. Σε ξηρές περιοχές αναγκάστηκε να ανοίγει πηγάδια, διδασκόμενος την τέχνη αυτή από τα άγρια ζώα που σκάβουν στο έδαφος για να βρουν νερό. Στην αρχαία Ελλάδα πρώτος ο Θαλής ο Μιλήσιος υποστήριξε: “όλα πηγάζουν από το νερό και όλα νερό γίνονται”. Ο Ιπποκράτης θεώρησε πως “το νερό μπορεί να θρέψει παντοτινά όλα και ο Πλούταρχος εκτίμησε την αξία του νερού ως εξής: “οι άρρωστοι και οι υγιείς χρειάζονται το νερό το χειμώνα και το καλοκαίρι και τη νύχτα και τη μέρα και δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην το έχει ανάγκη”. Μια άλλη μεγάλη μορφή της αρχαιότητας, ο Αριστοτέλης στα “Μετεωρολογικά” του ασχολείται και προσεγγίζει μερικώς την αιτία προέλευσης των πηγών. Πολλά χρόνια μετά, ο Ρωμαίος Μάρκος Βιτρούβιος ολοκληρώνει την άποψη του Σταγειρίτη φιλόσοφου πως “τα βουνά δέχονται μεγάλη ποσότητα βροχής και το νερό που διεισδύει στη γη συναντά αξεπέραστα στρώματα, εξέρχεται και δίνει αφορμή στην γένεση των ποταμών”.
Από την αρχαιότητα λοιπόν ο άνθρωπος γνώρισε την ιδιαίτερη σημασία του νερού, το θεώρησε σύμβολο ζωής, αναγκαίο στοιχείο για την ύπαρξη του, μέσον καθαρμού και εξαγνισμού, ευλογία και δώρο της φύσης και του Θεού. Έσμιξε τις παλάμες του και τις έκανε το πρώτο κύπελλο για να σβήσει τη δίψα του. Δημιούργησε κανάλια και πρόχειρα φράγματα για να ποτίσει καλλιέργειες που παράγουν φυτικά προϊόντα απαραίτητα για τη διατροφή του. Πότισε τα ζώα που του αποδίδουν προϊόντα διατροφής αλλά και εξοικονόμησε πολλές φορές την τροφή του με τα ψάρια των γλυκών και θαλάσσιων νερών. Χρησιμοποίησε το νερό σαν μέσο μεταφοράς αλλά και επικοινωνίας με τους συνανθρώπους του. Φρόντισε την καθαριότητα, την ατομική του, των οικιακών συσκευών αλλά και αυτή των χώρων που διέμενε. Αντιμετώπισε ασθένειες με τη χρήση των φυσικών και ιαματικών πηγών. Στον ίσκιο του νερόχαρου πλατανιού και της ιτιάς ο άνθρωπος κάθισε και ξαπόστασε, και απ’ το νερό γνώρισε την ευωδιά των λουλουδιών και το οξυγόνο που προσφέρουν τα δάση μας. Μετέτρεψε το νερό σε πηγή ενέργειας, λειτούργησε υδροκίνητες εγκαταστάσεις, νερόμυλους, νεροτριβές, μπαρουτόμυλους, βυρσοδεψεία, νεροπρίονα, ελαιοτριβεία και σε νεώτερα χρόνια μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Για να εξυπηρετήσουν την ανάγκη τους στη δίψα και την επικοινωνία, δημιουργικοί άνθρωποι με πενιχρά μέσα αλλά με φαντασία και μεράκι έκτισαν άφθαστα μνημεία της λαϊκής πολιτιστικής μας κληρονομιάς (γεφύρια, κρήνες, βρύσες, υδραγωγεία, πηγάδια), των οποίων η συντήρηση και διάσωση αποτελεί υποχρέωση για την Πολιτεία και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Το νερό θεοποιήθηκε από τον άνθρωπο, έγινε αντικείμενο λατρείας, συνδέθηκε απόλυτα με τη γέννηση, τη ζωή και το θάνατο. Το πρώτο λουτρό του νεογέννητου, η βάπτιση του, ο αγιασμός, το αμίλητο νερό, το αθάνατο νερό, το ασήμωμα της βρύσης, το λούσιμο του γαμπρού, το πρώτο νερό της νιόνυμφης και το πλύσιμο του νεκρού μ’ αυτό συνδέονται. Το νερό σαν υπέρτατο αγαθό θεωρήθηκε ότι προσβάλλεται από τις δυνάμεις του κακού. Έτσι η λαϊκή φαντασία έπλασε μύθους για φτερωτούς δράκοντες, τέρατα και φίδια. Στα δάση και τις πηγές λούζονταν Θεοί, Μούσες, Νεράιδες μαζί με τις προστάτιδες των νερών, τις Ναϊάδες που έπλεναν εκεί τα χρυσά σκουτιά τους. Κρυμμένος μέσα στις καλαμιές, στις όχθες των ποταμών και των λιμνών, παραφύλαγε παίζοντας το μαγικό σουράβλι του ο τραγοπόδαρος Αρκαδικός Θεός Πάνας. Σε νεώτερα χρόνια ο λαός φοβόταν να πλησιάσει τις πηγές και τις βρύσες γιατί εκεί στέκονταν αράπηδες, λάμιες, αερικά και ξωτικά που φανερώνονταν και τιμωρούσαν όποιον πλησίαζε για να πιει νερό. Γι’ αυτό χαράχτηκαν πάνω στις βρύσες σταυροί και τοποθετήθηκαν κρουνοί σε σχήμα λεοντοκεφαλής. Πολλές παροιμίες γεννήθηκαν από το λαό μας που είχαν σαν βάση τους το νερό. Όλοι έχουμε ακούσει πως “ήπιε το αθάνατο νερό”, “όλοι από μια βρύση πίνουμε”, “το νερό μπήκε στο αυλάκι”, “ρίξε νερό στο κρασί σου”, “κόρη σαν τα κρύα τα νερά” κ.ά.
Αυτά τα κρύα τα νερά, τα κρυστάλλινα, τα γάργαρα, τα θυμωμένα τραγουδήθηκαν από το λαό μας μέσα από τους στίχους υπέροχων δημοτικών τραγουδιών ενώ οι σπουδαιότεροι ποιητές μας συνέθεσαν πολλές δημιουργίες τους με βάση την ελληνική φύση και το θεμελιώδες στοιχείο της, το νερό. Σ’ αυτό το “ζείδωρον ύδωρ” των προγόνων μας, στο “φρέσκο νερό που ξεπηδάει από τους αιώνες,” σύμφωνα με το ποιητή, που όσο περνούν τα χρόνια λιγοστεύει, είναι αφιερωμένες οι σελίδες που ακολουθούν. Σ’ έναν νομό, ο οποίος προικίστηκε από το Θεό και τη φύση με σπάνιες ομορφιές. Στην νερομάνα της Πελοποννήσου, την Αρκαδία.
Πέτρος Ι. Σαραντάκης
Νατάσα Πετρούλια
Αθήνα, Αύγουστος 2002
—————————————————————————————————-
«Περιήγηση Αρκαδίας» (Εκδόσεις ΟΙΑΤΗΣ – 2004)
Η Αρκαδία, η “καρδιά της Ελλάδας” σύμφωνα με το Στράβωνα, μοιάζει σαν ένα πολυσήμαντο κατεβατό της ιστορίας όπου μπορείς να σκύψεις και να διαβάσεις περιπέτειες και πεπρωμένα αναρίθμητα. Η κάθε ανεμοδαρμένη πέτρα, το κάθε γέρικο δέντρο της μπορεί να σου διηγηθεί απίθανους θρύλους και περίφημες ιστορίες που μακραίνουν στα βάθη των αιώνων. Κόσμοι ολόκληροι ιστορικών αναμνήσεων και ερειπωμένα μνημεία ξυπνούν στον επισκέπτη ηρωικούς αγώνες, δόξα, τρόπαια και θαυμαστό πολιτισμό.
• Η γη του ζωοδότη της φύσης θεού Πάνα, η ειδυλλιακή Αρκαδική φύση, η χώρα ίων ευτυχέστερων ανθρώπων επηρέασε σε περασμένους αιώνες τα φωτεινότερα πνεύματα της ευρωπαϊκής διανόησης και έγινε πηγή έμπνευσης τους για να συνθέσουν σπουδαίες δημιουργίες τους. Ο Βιργίλιος πρόβαλε την Αρκαδία ως την ιδανική χώρα όπου επικρατεί η ευτυχία της ήρεμης ζωής και της προσέδωσε τα χαρακτηριστικά ενός παράδεισου που αγγίζει την ουτοπία. Ο Πουσσέν γοητευμένος από το πνεύμα των ποιητών και την ανέμελη ποιμενική ζωή των Αρκάδων ζωγράφισε στα μέσα του 17ου αιώνα τον πίνακα με τίτλο “Βοσκοί της Αρκαδίας”. Στη Ρώμη εκείνα τα χρόνια ιδρύθηκε πνευματικός όμιλος με την επωνυμία “Ακαδημία των Αρκάδων”. Μέλη της που απέκτησαν αρκαδικά ονόματα υπήρξαν ο Σίλερ, ο Ουγκώ και ο Γκαίτε που διακηρύσσει et in Arcadia ego δηλαδή “και εγώ στην Αρκαδία γεννήθηκα” ή “και εγώ έζησα κάποτε ευτυχισμένος στην Αρκαδία”. Σπουδαίοι άνθρωποι της τέχνης και του λόγου που έπλασαν το Αρκαδικό ιδεώδες κατέφυγαν σ’ αυτόν το νοητό και φανταστικό τρόπο ζωής για να ξεφύγουν από τα αδιέξοδα του καιρού τους. Ανακηρύχτηκαν πολίτες ενός μακρινού τόπου με παρθένα δάση, γόνιμες πεδιάδες και φιδίσια ποτάμια, μιας θρυλικής χώρας με ανοιχτόκαρδους ανθρώπους.
Οι αιώνες που πέρασαν σ’ αυτόν το μαγευτικό τόπο της πατρίδας μας κράτησαν ανόθευτη την αρετή και την ομορφιά του. Ο τόπος ολάκερος αναδύει ως σήμερα κάτι το παλικαρίσιο, το λιτό και το τραχύ και αποτελεί απόλαυση της άπληστης ματιάς εκείνου που ταξιδεύει ανάμεσα του. Ο “Μέγας Παν δεν τέθνηκε” όπως μεταφέρει ο Πλούταρχος. Ζει στα Αρκαδικά βουνά και τους κάμπους γεμάτος ακμή και φως και ανανεώνει τη φύση χαρίζοντας στους ανθρώπους χαρά και ευτυχία. Νιώθεις τη γλυκιά μελωδία του μαγικού αυλού του ανάμεσα σε βαθιές λαγκαδιές και άγρια φαράγγια, τον συναντάς και στις ψυχές των κατοίκων που καμαρώνουν για την ιστορία και τη δόξα του τόπου τους.
Στόχος ανέφικτος φαινόταν στην αρχή αυτό το συγκλονιστικό οδοιπορικό γιατί λιγοστά έμοιαζαν εκείνα που γνωρίζαμε κι ας γεννηθήκαμε σε τούτο τον τόπο. Μα όταν έφτασε το τέλος του ταξιδιού, μετά τη μακρόχρονη περιήγηση μας, δύσκολα ξεχωρίσαμε αυτά που πρόσφεραν τη μεγαλύτερη χαρά, ία
γνώριμα ή Τα άγνωστα, τα μικρά ή Τα μεγάλα. Η Αρκαδία ολόκληρη πρόβαλλε μια ενιαία αίσθηση, ένα
σύνολο όπου τόποι, άνθρωποι και καιροί έπλασαν το αξιοθαύμαστο δημιούργημα τους. Προσπαθήσαμε μέσα από τα κείμενα να μεταφέρουμε την αλήθεια των γραπτών πηγών και ιην αμεσότητα των εντυπώσεων της προσωπικής επαφής με το φυσικό περιβάλλον, τα μνημεία και τους ανθρώπους. Μοιράσαμε το ενδιαφέρον ανάμεσα στο γραπτό λόγο και την εικόνα γιατί η φωτογραφία ζωντανεύει την ανάμνηση και τονίζει τη συγκομιδή του λόγου. Παρέχουμε στον ταξιδιώτη χρήσιμες πληροφορίες για δραστηριότητες στη φύση, για τους χώρους όπου θα παραδοθεί στην αγκαλιά του Μορφέα και θα καλύψει τις γαστριμαργικές του ανάγκες, τη διασκέδαση του, την αγορά τοπικών προϊόντων και τις σημαντικότερες γιορτές και εκδηλώσεις από τα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου.
Εκείνους που νιώθουν πως τους σφιχταγκαλιάζει η καθημερινή πραγματικότητα, αναζητούν το γοητευτικό και το απίθανο και αγαπούν την ελληνική φύση, ιην ιστορία, την παράδοση και τον πολιτισμό μας αλλά δεν κατόρθωσαν να κατακτήσουν ακόμα τη χώρα με τα μαγευτικά υψίπεδα, τις θεοκρίτιες κοιλάδες και τις μοναδικές ακρογιαλιές… n Αρκαδία τους περιμένει.
Πέτρος Σαραντάκης
Νατάσα Πετρούλια
—————————————————————————————————-
Συμμετείχε ακόμα στη συγγραφή του Επαγγελματικού Οδηγού Αρκάδων Αττικής (Εκδόσεις ΟΙΑΤΗΣ – 1998, 1999 και 2001)
Με σημείο αναφοράς τον τόπο καταγωγής μας, επιδιώξαμε με τον έκδοτη και δημιουργό της πρωτοποριακής αυτής ιδέας , Πέτρο Σαραντάκη, να δώσουμε συνέχεια και να δυναμώσουμε τον επικοινωνιακό και επιχειρηματικό κρίκο, ανάμεσα σε όλους εμάς που αντικρίσαμε και ζήσαμε στο ίδιο φως, το φως της Αρκαδικής γης. Έτσι αναζητήσαμε και βρήκαμε τους Αρκάδες επαγγελματίες της Αττικής, αναγνωρίζοντας ότι η κυριαρχία τους, σε κάθε επαγγελματικό χώρο, οφείλεται κυρίως «εις το έντιμον του χαρακτήρας των αλλά και την θετικότητα των σκέψεων των».
«Πενιχρά εις σίτον, πτωχή εις αμπέλους, πενεστάτη εις ελαίας, ενδεεστάτη εις άλλα είδη… Νευρωδέστατων όμως χαρακτήρων παραγωγός, προοδευτικότατου πνεύματος, θεληματικώτατης δραστηριότητος, ακαταπονήτου φιλοπονίας…
Έτσι περιγράφονταν η Αρκαδία και οι Αρκάδες στις αρχές του αιώνα μας. Κυρίως αυτοί ήταν οι λόγοι για τους οποίους εγκαταλείφθηκαν οι πόλεις και τα χωριά, από τους κατοίκους της, οι οποίοι φεύγοντας μακριά από τη γη όπου γεννήθηκαν, αναζήτησαν ένα καλύτερο αύριο.
Νατάσα Πετρούλια
